Zanim był 800XL: Stella, Colleen i narodziny Atari 8-bit
Historia Atari 800XL nie zaczyna się od 800XL. Zaczyna się od konsoli, od dwóch nazw kodowych - „Colleen” i „Candy” - i od decyzji, żeby zbudować komputer „z górnej półki”, zanim ktokolwiek wiedział, czy rynek go zechce.
Od VCS do pomysłu na komputer
Rodowód prowadzi wprost od konsoli Atari VCS (późniejszej 2600). Już w 1975 roku Ron Milner i Steve Mayer z Cyan Engineering złożyli koncepcyjny prototyp domowego systemu gier; w grudniu dołączył Joe Decuir, a w marcu 1976 przeniósł się do Los Gatos, gdzie głównym projektantem układów został Jay Miner. Kluczem okazał się tani mikroprocesor MOS 6502 - dawał tyle mocy, że można było pomyśleć o czymś więcej niż prosta konsola.
Zespół oszacował żywotność VCS na jakieś trzy lata i zaczął projektować następcę. Projekt „Oz” przemianowano na pełnoprawny komputer osobisty o nazwie kodowej „Colleen”. Umożliwił to Warner Communications, który przejął Atari w 1976 roku - dał kapitał, ale też narzucił oczekiwanie szybkiego zwrotu. (Krążąca kwota „około 120 milionów dolarów” na projekt Stella jest cytowana w opracowaniach, ale traktuję ją ostrożnie - to jeden z tych „faktów”, których nie da się dziś pewnie potwierdzić.)
„Colleen” i „Candy”
Projekt rozdzielił się na dwa modele: pełną wersję „Colleen” (przyszłe Atari 800) i uproszczoną, tańszą „Candy” (przyszłe Atari 400). Jesienią 1978 ustalono, że „Colleen” to 800, a „Candy” to 400 - dokładnie pod docelowe ceny 800 i 400 dolarów. Wczesne prototypy 400 nie miały jeszcze finalnej obudowy i rozważano nawet brak wbudowanej klawiatury, co pokazuje, jak silnie myślano wtedy „konsolowo”.
Atari 400 i 800 pokazano jako „Atari Home Computer System” na targach CES w styczniu 1979, a sprzedaż ruszyła w listopadzie tego samego roku. Od tego momentu istniała już rodzina, której architekturę - ANTIC, CTIA/GTIA i POKEY - Atari będzie rozwijać przez całą dekadę, aż po 800XL i serię XE.
-
1975
Prototyp w Cyan Engineering
Milner i Mayer składają koncepcyjny domowy system gier.
-
1976
Warner przejmuje Atari
Kapitał i presja na zwrot. Jay Miner prowadzi układy w Los Gatos.
-
1977
Rusza „Colleen”, powstaje CTIA
Po ukończeniu VCS projekt następcy zmienia się w komputer osobisty.
-
1978
Colleen = 800, Candy = 400
Ustalenie modeli pod ceny 800 i 400 dolarów.
-
1979
Premiera 400 i 800
Debiut na CES (styczeń), sprzedaż od listopada.
W kolejnym odcinku zaglądamy pod obudowę: trzy wyspecjalizowane układy, które sprawiły, że Atari grało i wyglądało lepiej niż konkurencja.
Atari od pierwszego dnia było projektowane jako maszyna „z górnej półki” - i to założenie, podjęte jeszcze w latach 70., zdefiniowało wszystko, co przyszło potem: moc, ambicję i późniejsze zderzenie z ekonomią.
Źródła i uczciwość
Opracowano na podstawie zebranego zestawu źródeł o rodzinie 8-bitowej Atari: angielska, niemiecka i polska Wikipedia, FAQ Atari 8-bit (atarimuseum.ctrl-alt-rees.com, faqs.org, atari800xl.eu), Old Computer Museum, atarimania.com, kolekcja artykułów Billa Wilkinsona (Archive.org) oraz indeksy Antic. Twierdzenia niepewne oznaczono w tekście. Zdjęcia oznaczone jako ilustracyjne powstały z użyciem AI.
Cały cykl „Nasze mikrokomputery: Atari”:
