Słowo „silny” zamieniłbym na „sprawny”. Dla mężczyzny po czterdziestce to właściwsza definicja. Na sprawność oczywiście składa się siła, ale też wytrzymałość, gibkość i cała reszta.

Sprawność to również prawidłowe funkcjonowanie organizmu: układu oddechowo-krążeniowego, hormonalnego, a co za tym idzie - libido i seksualności. Bardzo ważny jest też stan psychiczny. W tym wieku wielu współczesnych facetów jest zagubionych i brakuje im właściwego poczucia wartości. Często wychowywali się przy ojcu, którego w ich życiu w praktyce nie było.

Odpowiadając wprost: ani ciężar na sztandze, ani wygląd nie świadczą o tym, że facet jest silny. Dla mnie siła to suma wszystkich tych rzeczy.

To prawda, w wieku dwudziestu lat człowiek jest najsprawniejszy, a ciało wybacza mu wiele błędów. Tyle że to nie trwa długo - po dwudziestym ósmym, trzydziestym roku życia sprawność zaczyna spadać. Ubywa masy mięśniowej, wolniej się regenerujemy, obniża się poziom testosteronu.

Starzenie się jest naturalną częścią życia. Nie znaczy to jednak, że mamy się mu poddać. Dzięki dobrze dopasowanemu treningowi, dobremu odżywianiu i odpowiedniej ilości snu realnie wpływamy na własne ciało.

Zaniedbany może być też dwudziestolatek - otyłość i brak sprawności dotyczą każdego wieku i każdej płci. Pod moją opieką jest 78-letnia pani, która mimo endoprotezy biodra i kolana jest bardzo sprawna jak na swój wiek. Robi ćwiczenia, których nie zrobią niektórzy dwudziestolatkowie. Znam też kilku osiemdziesięcioletnich mężczyzn o naprawdę imponującej sprawności - potrafią przebiec półmaraton albo godzinę pływać na basenie.

Zaniedbanie to wybór. Jeśli człowiek wie, że ruch jest mu niezbędny, jest duża szansa, że się nie zaniedba. Oczywiście dochodzą do tego choroby i kontuzje, na które nie zawsze mamy wpływ.

Cieszę się, że coraz więcej osób po czterdziestce i starszych rozumie, jak ważny jest ruch. Metryka nie ma tu znaczenia - liczą się świadomość i chęci. Dziś mamy tyle wiedzy i tylu ludzi, którzy mogą pomóc, że wiek może być tylko liczbą, a starzenie się nie musi być dramatem bezradności w codziennych czynnościach.

Sam jestem już na etapie, na którym oczy by jeszcze chciały, a ciało mówi „dość”. Własne ego i ambicje trzeba sobie po prostu przemyśleć. Gdybym dziś zrobił taki tydzień treningowy jak dziesięć lat temu, przez kolejne cztery dni byłbym wyłączony z normalnego życia.

W tym wieku trening, dietę i regenerację trzeba zaplanować tak, żeby następnego dnia normalnie funkcjonować. Nie znaczy to, że mamy się obijać i ćwiczyć lekko. Mamy ćwiczyć mądrze - a to sprawa indywidualna.

Odbudowanie siły sprzed lat bywa już niemożliwe. Wciąż jednak można osiągać dobre wyniki - trzeba się tylko pogodzić z tym, że dochodzi się do nich inaczej niż kiedyś.

Nie było jednego spektakularnego dnia. To przychodziło po cichu. Coraz dłużej dochodziłem do siebie po treningu, stawy odzywały się częściej niż kiedyś, a rzeczy, które robiłem bez zastanowienia, nagle wymagały przygotowania.

W pewnym momencie zrozumiałem, że jeśli dalej będę trenował tak jak dawniej, to nie zbuduję formy, tylko kolejne przerwy. Wtedy musiałem przestać słuchać ambicji i zacząć słuchać ciała.

Odpowiedź jest złożona. Dzięki ćwiczeniom możemy utrzymać ciało w dobrej sprawności przez długie lata. Przy poważnych uszkodzeniach stawów sytuacja bywa trudniejsza.

Sam należę do ludzi, którzy mają dość zużyte stawy i ogólnie cały aparat ruchu. To skutek uprawiania sportu na wysokim poziomie, który niestety niewiele miał wspólnego ze zdrowiem.

Dlatego tak ważny jest dobór ćwiczeń i aktywności do konkretnego człowieka - do jego wieku, ogólnego stanu zdrowia i wielu innych czynników. Ciało trzeba doprowadzić do dobrej sprawności, żeby służyło nam jak najdłużej.

Chciałbym, żeby jego ciało było jego atutem w codziennym życiu, a nie obciążeniem. Czyli: życie bez bólu i w pełnej sprawności.

Od rozmowy i badań, żeby wiedzieć, z czym przychodzi: wcześniejsze kontuzje, ciśnienie, morfologia, hormony. Potem sprawdzam, jak się porusza. Jak robi przysiad, czy ma zakres ruchu w biodrach i barkach, jak wygląda jego równowaga i ile wytrzymuje wysiłku.

Trzy godziny tygodniowo to naprawdę dużo, jeśli są dobrze wykorzystane: dwa treningi siłowe na całe ciało i jeden wydolnościowy. Bez rzucania się na głęboką wodę. Pierwsze tygodnie mają go nauczyć ruchu i regularności, a nie zmęczyć tak, że rzuci wszystko po miesiącu.

Kluczowym problemem mężczyzn jest ego, za którym ciało może już nie nadążyć. Na przykład bicie rekordu w wyciskaniu sztangi leżąc - rekordu sprzed dziesięciu, piętnastu lat. Oczywiście można próbować. Tylko że zerwane ścięgno albo naderwany mięsień piersiowy to kontuzja, która z operacją i rehabilitacją potrafi zająć nawet rok. Prosty rachunek: czy warto tak ryzykować, żeby połechtać ego?

W pewnym wieku wyciskanie tak zwanego maksa, czyli jednego maksymalnego powtórzenia, to bardzo duże ryzyko. Maksa można zmierzyć pośrednio [np. na podstawie serii kilku powtórzeń z mniejszym ciężarem - przyp. red.]. Wynik jest zbliżony, a ryzyko kontuzji drastycznie mniejsze.

Z własnego doświadczenia wiem, że próba zrobienia maksa za wszelką cenę w większości przypadków kończy się kontuzją. Dobre jest to, że potem wyciągają wnioski i chowają ego do kieszeni. Trenują z głową, słuchają własnego ciała i nie fundują sobie powtórki z historii.

Oczywiście. Każdy, kto długo trenował wyczynowo, ma takie historie. Ja też dokładałem ciężaru wtedy, kiedy ciało wyraźnie mówiło, że to nie jest ten dzień, i trenowałem mimo bólu, bo wydawało mi się, że odpuszczenie to słabość.

Dziś wiem, że to nie była odwaga, tylko brak rozsądku. Kiedy tłumaczę to swoim podopiecznym, mówię trochę także do siebie sprzed lat.

Koszykówka nauczyła mnie, że odpowiedni poziom siły jest niezbędny, żeby być szybkim, skocznym, wytrzymałym i odpornym na kontuzje. A narzędziem do budowania tej siły była siłownia. Te dwa światy się uzupełniały.

To było dwadzieścia lat temu, kiedy siłownia dopiero zaczynała wchodzić do innych dyscyplin. Dziś to standard w większości sportów.

Nie odradzałbym mu sportu, bo dał mi bardzo dużo. Powiedziałbym mu raczej, żeby nie traktował bólu jak czegoś, co trzeba przeczekać. Żeby dbał o regenerację tak samo poważnie jak o trening i pamiętał, że ciało ma mu służyć także wtedy, gdy skończy grać.

Ambicja jest potrzebna. Tylko że wystawia rachunek, a ten rachunek przychodzi po latach.

Myślę, że jak każda przeszkoda w życiu - uczy nas wiele. Porażka uczy pokory, uporu i determinacji, żeby ją pokonać. Sukces buduje poczucie wartości, bo daje poczucie sprawczości. I nie dotyczy to wyłącznie rekordu w danym boju.

Ciężar jest stały, ale na to, czy go podniesiemy, wpływa mnóstwo czynników. Jak z każdą przeszkodą w życiu.

Zgadza się, ciężar nie weryfikuje człowieka po majątku czy stanowisku. Tylko czy my w ogóle powinniśmy tak oceniać ludzi? Ja dzielę ludzi na dobrych i złych. Ale to już trochę poza tematem.

Widzę. Często to ludzie, którzy w pracy zarządzają, decydują i są przyzwyczajeni, że wszystko idzie po ich myśli. A na sali okazuje się, że proste ćwiczenie sprawia im kłopot. Jedni się frustrują i próbują nadrobić ciężarem. Inni się śmieją i zaczynają od podstaw. Ci drudzy zwykle zachodzą dalej.

Poczucia wartości nie zbuduje się jednym rekordem. Buduje się je regularną pracą, kiedy człowiek widzi, że robi postępy i że to jego zasługa.

Odpowiedź jest krótka: żyć bez bólu, cieszyć się życiem i być w takiej sprawności, żeby nie być od nikogo zależnym. A co za tym idzie - nie być ciężarem dla innych.

Myślę, że raczej tego drugiego. Dla wielu facetów prośba o pomoc to coś, czego po prostu nie potrafią. Tylko że korzystanie z pomocy nikomu nie odbiera godności. W życiu każdego przychodzi taki moment.

Chodzi o to, żeby przyszedł jak najpóźniej, a do tego czasu móc samemu robić to, co się lubi. Wejść po schodach, pojechać w góry, pobawić się z wnukami.

Radości z ruchu. Tego, że mogę rano wstać, pójść na trening albo na długi spacer i czuć, że ciało mnie słucha. Rekordy przyszły i odeszły, i dobrze. Ale chęć, żeby się ruszać, i ludzi, z którymi to robię, chciałbym zatrzymać jak najdłużej.

I jeszcze jedno: chciałbym do końca robić rzeczy, które dają mi radość. Tego zresztą życzę każdemu.